#felsefe

metafizikte ontolojik kimlik ve süreklilik problemini ele alan antik paradoks. bir geminin yıpranan tüm tahtaları zamanla yenileriyle değiştirildiğinde, o gemi hala aynı gemi midir? eğer eski tahtalar bir kenarda biriktirilip onlardan ikinci bir gemi yapılırsa, asıl "theseus'un gemisi" hangisi olur ...

etik felsefesinde faydacılık (utilitarianizm) ile deontolojik ahlakı karşı karşıya getiren meşhur paradoks. freni patlayan bir vagonun yolunu değiştirerek beş kişiyi kurtarmak için bir kişiyi feda edip etmeyeceğinizi sorgular. eylemsiz kalarak beş kişinin ölümünü izlemek ile iradi olarak bir kişinin...

fizikalizme karşı öne sürülen ve niteliksel deneyimin (qualia) salt veriyle açıklanamayacağını savunan düşünce deneyidir. siyah beyaz bir odada renklerin tüm fiziksel/nörolojik bilgisine sahip olan bilim insanı mary, dışarı çıkıp ilk kez kırmızı bir elma gördüğünde yeni bir şey öğrenmiş olur. bu dur...

kuantum mekaniğindeki süperpozisyon durumunu makro dünyaya uyarlayarak absürtlüğü gösteren düşünce deneyi. kapalı bir kutuda, radyoaktif bir elementin bozunma ihtimaline bağlı olan zehir mekanizmasıyla baş başa kalan kedi, gözlem yapılana kadar kuantum düzeyinde hem canlı hem de ölüdür. gerçekliğin ...

şu an bu satırları okuyan, düşünen, dertleri olan ve etten kemikten yapıldığını sanan sizin; aslında gelişmiş bir medeniyetin bilgisayarında çalışan, sadece "insan gibi hissetmek" üzere kodlanmış bir yapay zeka algoritması olma ihtimalinizdir. beyninizdeki her düşünce, aldığınız her nefes ve kalbini...

zihin felsefesinde bilincin kesintiye uğraması problemiyle yüzleştiren sarsıcı gerçek. her gece uykuya daldığınızda bilinciniz tamamen kapanır, yani teknik olarak ölürsünüz. yarın sabah o yataktan uyanan varlık ise sadece sizin beyninizdeki hafıza kayıtlarına, anılara ve karakter kodlarına sahip old...

albert einstein amcanın izafiyet teorisiyle kanıtladığı, felsefi olarak ise insan zihninin bir uydurması olan durum. geçmiş yaşandı ve bitti, gelecek ise henüz yok; elimizde sadece "şu an" var ama o da biz bunu söylerken geçmişe karışıyor. aslında evrende akan bir zaman çizgisi yoktur; geçmiş, şimdi...

insan beyninin kusursuz bir kayıt cihazı değil, harika bir hikaye anlatıcısı olmasından kaynaklanan felsefi kriz. bugün çocukluğunuza dair çok net hatırladığınız, üzerine yemin edebileceğiniz bazı anılar aslında hiç yaşanmamış olabilir. beyniniz, eski fotoğraflardan, ailenizin anlattığı hikayelerden...

cehaletin verdiği o sarsılmaz özgüven durumu. hiçbir şey bilmeyen insanların her şeyi bildiğini iddia etmesinin bilimsel açıklaması.

latince "öleceğini hatırla" anlamına gelen, antik roma'dan stoacılığa kadar uzanan muazzam yaşam felsefesi öğüdü. Roma'da muzaffer generaller savaş meydanından dönüp halkı selamlarken, arkalarındaki köle sürekli kulaklarına "memento mori" diye fısıldarmış. yani; "şu an seni alkışlıyorlar, güç sahibi...